拍開主題選單

Kho-ha̍k Mn̂g-kháu-ia̍h

Kho-ha̍k sī chi̍t khoán tùi khó chhì-giām ê ké-soeh kap ū-chhek ê hong-hoat-sèng gián-kiù. Chū kó͘-tián kó͘-tāi sî-kî kàu 19 sè-kí, kho-ha̍k chò chi̍t khoán tì-sek lâi kóng, sī pí hiān-taⁿ koh khah óa-kīn tiat-ha̍k, kî-si̍t tī Se-iûⁿ, "chū-jiân tiat-ha̍k" chi̍t-ê khài-liām pau-koat liáu chē khoán kin-á-ji̍t koan-hē tio̍h kho-ha̍k ê gián-kiù hun-iá, pí-lūn thian-bûn-ha̍k, i-ha̍k, kap bu̍t-lí-ha̍k. Chóng-sī, chi̍t kóa kho-ha̍k hong-hoat ê ki-chhó͘ mā tī Islam N̂g-kim Sî-tāi keng-kòe Ibn al-Haytham ê Kng-ha̍k chi Chheh kiàn-li̍p. Pí-kàu lâi kóng, tī kó͘-tāi Ìn-tō͘ kap Hi-lia̍p kā bu̍t-chit sè-kài hun-lūi chò khì, thô͘, hóe, kap chúi, sī khah tiat-ha̍k-sek--ê; nā tiong-kó͘ Tiong-tang tē-hng sī ēng khah si̍t-ēng-sèng, si̍t-giām-sèng ê koan-chhâ teh khu-hun bu̍t-chit.

Ki-á-ji̍t, "kho-ha̍k" chit jī hoat-tián kàu thang chí tùi tì-sek ê tui-thó, m̄-sī chí tì-sek pún-sin. I mā tiāⁿ hông kap "chū-jiân kap bu̍t-lí kho-ha̍k" chò kâng ì-sù teh ēng, ū-sî chè-hān tī koan-hē bu̍t-chit ú-tiū kap kî-tiong kui-lu̍t ê hiān-siōng ê gián-kiù tang-tiong kok khoán hun-ki.

Kòe-soán ê bûn-chiuⁿ

1849 nî Dictionnaire D'Histoire Naturelle lāī-bīn ê tô͘.
Pat-kòa, ha̍k-miâ Birgus latro, sī siāng tōa chéng ê lio̍k-tē hē-lūi kiam chiat-chiok tōng-bu̍t. Bûn-hiàn kì-chài ê tōa-sè bô it-tēng. Kin-kù tōa pō͘-hūn ê chu-liāu, siāng tāng kàu 4.1 kong-kin, tn̂g 40 kong-hun, kha nā chhun tn̂g ē-tàng kàu 91 kong-hun. Kang--ê it-poaⁿ pí bó--ê khah tōa chiah. Pat-kòa ki-pún-siōng sī 1 khoán kià-seⁿ-á. Pat-kòa chú-iàu chia̍h kok chióng kóe-chí, pau-koah iâ-chí kap bû-hoa-kó. In Ū-hoat-tō͘ iōng i chho͘-ióng ê "khîⁿ-á" chiong iâ-chí khak kòng phòa, thang chia̍h lāi-bīn ê iâ-iû.

Kòe-soán ê iáⁿ-siōng

Mê-ông-chheⁿ ê sek-chhái ka-kiông siòng-phìⁿCredit: NASA / Johns Hopkins University Applied Physics Laboratory / Southwest Research Institute

NASA ê New Horizons thài-khong-chûn tī 2015 nî 7 goe̍h 14 ji̍t tùi Mê-ông-chheⁿ hip ê koân kái-siōng-tō͘ sek-chhái ka-kiông siòng-phìⁿ. Pún siōng sī saⁿ-lām liáu MVIC ka-mé-lah hip ê âng-sek, lâm-sek kap âng-gōa-sòaⁿ iáⁿ-siōng sán-seng--ê.

Chiu-liân kì-sū

Nisina Yosio

Kòe-soán ê jîn-bu̍t

Ronald Fisher
Ronald Aylmer Fisher (1890 nî 2 goe̍h 17 ji̍t - 1962 nî 7 goe̍h 29 ji̍t) sī Eng-lân ê thóng-kè-ha̍k-ka kiam seng-bu̍t-ha̍k-ka, i sī hiān-tāi thóng-kè-ha̍k ê chhòng-kiàn-chiá chi it. Fisher ū koân-tō͘ ê kīn-sī, siàu-liân-sî to̍h hoat-tián chhut bô su-iàu chóa-pit lâi kái-koat sò͘-ha̍k būn-tê ê lêng-le̍k. Tha̍k Cambridge Tāi-ha̍k ê sî, i chin siū Charles Darwin ê lí-lūn kap tng hông têng-sin gián-kiù ê Mendel ûi-thoân-ha̍k éng-hióng. Fisher ti 1927 nî ê thóng-kè-ha̍k tì-chok Gián-kiù Kang-chok-chiá ê Thóng-kè Hong-hoat (Statistical Methods for Research Workers) sī kho-ha̍k gián-kiù hong-hoat le̍k-sú tang-tiong tiōng-iàu ê chok-phín.

Lí kám chai-iáⁿ...

Heroin kóng-kò

Niù-suh

2018 nî 1 goe̍h

Kòe-soán ê ín-kù

Craig Venter

Lūi-pia̍t

Koan-liân portal

Wikimedia