Ukraina

(Tùi Ukraine choán--lâi)

Ukraina (Україна Ukrayina Óa-im: "uk-la-í-nah"; Lō͘-se-a-gí: Украина), mā thang im-e̍k chò Ú-khek-lân (宇克蘭), sī tang Au-chiu ê 1 ê kiōng-hô-kok. Ukraina sī Au-chiu tiong-pō͘ ê 1 ê kok-ka. Tī O͘-hái ê pak-hong; Lō͘-se-a ê sai-hong; Belarus ê lâm-hong; Pho-lân, Slovakia kap Hông-gâ-lī ê tang-hong; Romania kap Moldova ê tang-pak-hong.

Ukraina
Україна
Ukraina kî-á
kok-kî
Ukraina kok-hui
kok-hui
Kok-koa: Ще не вмерла України і слава, і воля
"Ukraina ê êng-iāu kap chū-iû iáu-boē bia̍t-bông"
Europe-Ukraine (disputed territory).svg
Siú-to͘
kap siāng-tōa siâⁿ-chhī
Kyiv
Koaⁿ-hong gí-giân Ukraina-gí
sêng-jīn ê tē-hng gí-giân Belarus-gí, Bulgaria-gí, Crimea Tatar-gí, Gagauz-gí, Hi-lia̍p-gí, Hi-pek-lâi-gí, Hông-gâ-lī-gí, Pho-lân-gí, Romania-gí, Lō͘-se-a-gí, Slovak-gí, Yiddish-gí
Chèng-hú tan-it-chè, poàn-chóng-thóng-chè, kiōng-hô-kok
• chóng-thóng
Volodymyr Zelensky
• chóng-lí
Denys Shmyhal
• Verkhovna Rada gī-tiúⁿ
Ruslan Stefanchuk
Li̍p-hoat ki-kò͘ Verkhovna Rada
Bīn-chek
• Lóng-chóng
603,628 km2 (233,062 sq mi) (tē 45 miâ)
• chúi-he̍k (%)
7
Jîn-kháu
• 2021 nî kó͘-kè
Neutral decrease41,319,838 (tē 35 miâ)
• 2021 nî phó͘-cha
48,457,102
• Bi̍t-tō͘
73.8/km2 (191.1/sq mi) (tē 115 miâ)
GDP (PPP) 2021 nî kó͘-kè
• Lóng-chóng
Increase$584 cha̍p-ek (tē 48 miâ)
• Pêng-kin
Increase$14,150 (tē 108 miâ)
GDP (bêng-gī) 2021 nî kó͘-kè
• Lóng-chóng
Increase$184 cha̍p-ek (tē 56 miâ)
• Pêng-kin
Increase$4,380 (tē 119 miâ)
Gini (2019 nî) Negative increase 26.6
HDI (2019 nî) Increase 0.779
ko · tē 74 miâ
Hoè-pè Ukraina hryvnia (₴) (UAH)
Sî-khu UTC+2 (EET)
• Hā-sî-kan (DST)
UTC+3 (EEST)
Khui-chhia hong-hiòng
Tiān-oē khu-hō +380
ISO 3166 tāi-hō UA
Siōng-téng domain .ua
.укр

Tē-líSiu-kái

Ukraina ê thó͘-tē chú-iàu sī pûi thô͘-bah ê pêng-goân kap ko-goân tē. Dniepr, Donets, Dnister, Lâm Bug chit kúi tiâu chhng kòe pêng-goân, lâu tùi O͘-hái, Azov-hái hit pêng khì. Tī sai-lâm-pêng Danube-hô ê saⁿ-kak-chiu sī Romania ê piⁿ-kài. Soaⁿ kan-na ū sai-pêng ê Karpat-soaⁿ (Eng-gí: Carpathian Mountains) kap tī Crimea Poàn-tó téng-koân ê Yaila-Dagh-soaⁿ.

Ukraina ū un-hô ê tāi-lio̍k-sèng khì-hāu; lâm-pō͘ Crimea hái-hoāⁿ khah sêng tē-tiong-hái-hêng ê khì-hāu. Hō͘-chúi hun-phòe bô chiâu: sai kap pak siāng chē, tang kap tang-lâm siāng chió. Koâⁿ--lâng ê un-tō͘ tùi liâng (O͘-hái hù-kīn) kàu léng (lōe-tē) lóng ū. Joa̍h--lâng ê sî lâm-pō͘ pí pa̍t-ūi ke khah joa̍h.

Jîn-kháuSiu-kái

Ukraina-lâng chiàm jîn-kháu 75%, Lō͘-se-a-lâng 20%. Kî-thaⁿ iá-ū Romania-lâng hām Moldova-lâng (0.8%), Belarus-lâng (0.6%), Crimea Tatar (0.5%), Bulgaria-lâng (0.4%), Hông-gâ-lī-lâng, Pho-lân-lâng (0.4%), Iû-thài-lâng (0.3%). Koaⁿ-hong gí-giân sī Ukraina-gí, put-jî-kò Lō͘-se-a-gí chiâⁿ phó͘-phiàn.

Tang-pêng, tang-lâm ê kang-gia̍p tē-tài jîn-kháu siāng bi̍t-chi̍p; 7-siâⁿ tiàm to͘-chhī khiā-khí.

Ukraina Chèng-kàu (sio̍k-î Tang-hong Chèng-kàu) kap Ukraina Hi-lia̍p Thian-chú-kàu sī chú-iàu ê kàu-phài. To̍k-li̍p liáu-āu, Lō͘-se-a chhōa-thâu ê Chèng-kàu kàu-hōe cho͘-chit mā tòe leh hun-chhe, pun 1 ê Kyiv Chong-chú-kàu (Eng-gí: Patriarchy) chhut-lâi. Lēng-gōa koh ū chió-sò͘ ê O-khek-lân Autocephalous ("Chū-thâu") Chèng-kàu, Lô-má Thian-chú-kàu, Sin-kàu, Iû-thài-kàu, kap Islam-kàu.

Le̍k-súSiu-kái

I pún-té sī So͘-liân (SSKL, Eng-gí: Union of Soviet Socialist Republics) se-lâm pō͘ ê 1 ê kiōng-hô-kok. Aū--lâi SSKL pang-pāi, Ukraina choaⁿ-á tī 1991 nî 8 go̍eh soan-pō͘ to̍k-li̍p. Hiān-chhú-sî sī To̍k-li̍p-kok-ka Cho͘-ha̍p (Eng-gí: Commonwealth of Independent States) ê sêng-ôan.

Chèng-tīSiu-kái

 
2004 nî ê chóng-thóng soán-kí kiat-kó

Ukraina sī 1 ê 3-koân-hun-li̍p ê bîn-chú chèng-tī thé-chè. Chóng-thóng thê-miâ chhōa-thâu ê pō͘-tiúⁿ, chiah koh keng-kòe kok-hōe tông-ì chiah ū chún-sǹg.

2004 nî ê chóng-thóng sóan-kí kiat-kó chhut-lâi liáu-āu, hoat-seng chin tōa ê cheng-gī. Khah óa Lō͘-se-a ê Viktor Yanukovich the̍h tio̍h 49.42% ê sóan-phiò, khah óa Se-hng ê hóan-tùi-phài hiō-sóan-jîn Viktor Yushchenko the̍h tio̍h 46.70%. Yushchenko m̄-sêng-jīn sóan-kí ê kiat-kó, thê-chhut chin chē chèng-kì kóng sóan-kì ū chò-khang. I ê tīn-iâⁿ hoat-tōng kûn-chiòng pau-ûi chèng-hú ê kiàn-tio̍k-bu̍t, tī To̍k-li̍p Kóng-tiûⁿ hù-kīn. Chi-chhî-chiá kiò che hō͘-chò "Kam-á-sek Kek-bēng". Tang-pêng ê tē-tài tùi che put-móa, ū chèng-tī jîn-bu̍t thê-chhut tang-pêng "chū-li̍p" ê chú-tiuⁿ.

Hêng-chèng tan-ūiSiu-kái

Ukraina pun chò 24 ê tē-khu (hō͘-chò oblasti; tan-sò͘ oblast), 1 ê chū-chú kiōng-hô-kok (tī Crimea) kap 2 ê ū te̍k-sû hoat-tēng tē-ūi ê chhī (hō͘-chò mista; tan-sò͘ misto):

Keng-chèSiu-kái

Bûn-hòaSiu-kái

Gōa-pō͘ liân-kiatSiu-kái

 

Wikimedia Commons téng ê siong-koan tóng-àn: Ukraina